Europa moet voor zijn democratische toekomst meer samenwerken met gelijkgestemde middenmachten, zegt Oost-Azië-expert Casper Wits. Landen als Japan, Taiwan en Zuid-Korea leven al jaren onder druk van autoritaire buren. “Zij weten hoe je economisch verweven blijft, zonder je politieke vrijheid uit handen te geven.”
Van wie is de wereld? In ieder geval niet meer van ons, het Westen. Wits: “De afgelopen tweehonderd jaar werd de internationale orde grotendeels door het Westen bepaald, maar die wereld bestaat niet meer. De geopolitieke wind waait steeds harder vanuit Azië en het mondiale Zuiden. Om onze democratische waarden niet zomaar weg te laten waaien, moet Europa coalities vormen met middenmachten: landen die te klein zijn om zelfstandig de wereldorde te bepalen, maar sterk genoeg om samen tegenwicht te bieden. Japan, Taiwan en Zuid-Korea zijn logische partners. Het zijn welvarende democratieën, geworteld in de rechtsstaat en de internationale orde. Bovendien beschikken ze over veel meer ervaring met China.”
Ervaring met China
“Japan loopt ongeveer vijftien jaar op ons voor in het formuleren van een antwoord op de opkomst van China. Het is goed in strategisch denken en helpt andere landen om gezamenlijk tegenwicht te organiseren. Taiwan laat zien dat democratische waarden geen zwakte zijn, maar geopolitieke kracht. De ontwikkeling van vrouwenrechten en lhbti-rechten heeft burgers bewuster gemaakt van wat zij te verliezen hebben. Wie vrijheid niet vanzelfsprekend vindt, is minder vatbaar voor autoritaire verleiding. Dat maakt je als samenleving weerbaarder. Zuid-Korea toont economische daadkracht door fors te investeren in technologie en industrie. In de zomer nog: ruim 800 miljard in AI. Europa, zegt Remco Breuker, met wie ik de podcast Breuklijn Oost-Azie maak, is vooral goed in rapporten schrijven waarin het woord innovatie voorkomt, maar uiteindelijk zijn investeringen en politieke keuzes nodig.”
Geopolitieke winterslaap
“We zijn te nonchalant. De oorlog in Oekraïne heeft Europa wakker geschud, maar de spoorwissel is nog niet om. “We verkeren nog altijd in een geopolitieke winterslaap. In ministeries en denktanks groeit het besef van de nieuwe werkelijkheid, maar bij verkiezingen en in het publieke debat speelt het buitenland nauwelijks een rol.” Zorgelijk, vindt Wits, omdat er veel op het spel staat, de Europese afhankelijkheid van Chinese zeldzame aardmetalen bijvoorbeeld, onmisbaar voor technologie en de energietransitie. “Wie geen alternatieven organiseert, verliest de vrijheid om zelfstandig politieke keuzes te maken.”
Om mensen meer bewust te maken van wat er op ons afkomt als we niets doen, zoekt Wits de openbaarheid. Via zijn podcast met Breuker, lezingen en het schrijven van boeken deelt hij kennis over regio’s die te weinig aandacht krijgen en waar we juist veel van kunnen leren. Zichtbaar zijn is volgens hem ook gewoon een verantwoordelijkheid van wetenschappers. “Wanneer je inzichten opdoet die maatschappelijk relevant zijn, moet je proberen die voor een breder publiek toegankelijk te maken.”
Uitweg
Eén van die inzichten is dat Europa af moet van het idee dat vrijheid, welvaart en veiligheid vanzelfsprekend zijn. Japan, Taiwan en Zuid-Korea weten al langer dat democratie verdedigd en economisch ondersteund moet worden. “Volledige ontkoppeling van China is dan ook onrealistisch. We kunnen niet ophouden met handelen. Maar samenwerking mag niet zo structureel worden dat je eigen waarden en autonomie worden ondermijnd.” Dat betekent: geen ongeremde Chinese invloed in kritieke infrastructuur, technologie of universiteiten.
Eindstand: na decennia aan het Amerikaanse infuus te hebben gelegen, moeten we voorkomen dat we straks aan een Chinees infuus belanden. De uitweg ligt in samenwerking met gelijkgestemde middenmachten. Vergeet de vanzelfsprekende dominantie van grootmachten: de wereld van morgen kan wel eens door middenmachten worden vormgegeven. Maar alleen als we samen optrekken.
Casper Wits is Japan- en China-expert, universitair docent Oost-Aziëstudies aan de Universtiteit Leiden en analist voor Haagsch Instituut GeopolitiekNu. Met Remco Breuker maakt hij de podcast Breuklijn Oost-Azië en schreef hij het boek De Kracht van Middenmacht (2026).
Tekst: Nicolline van der Spek
Dit verhaal is verschenen in Leidraad nr. 3, 2026